Katedra radomska
| Katedra pw. św. Jana Chrzciciela w Radomiu | |
|---|---|
| Lokalizacja | Radom, woj. mazowieckie, Polska |
| Denominacja | Kościół rzymskokatolicki |
| Stolica | Diecezji Radomskiej |
| Styl | gotyk (pierwotny), barok (przebudowy) |
| Budowa | XV–XVI w. |
| Architekt | nieznany (projekt gotycki), później Tomasz Piotrowski (barokowa fasada) |
| Dedykacja | św. Jan Chrzciciel |
| Ustawienie | dwa kondygnacje, wieża 61 m |
Historia
Pierwsza warstwa kościelna w miejscu dzisiejszej katedry została wzniesiona w połowie XV wieku jako kościół zakonu dominikańskiego. Budowę rozpoczęto w 1465 r., a główną część dachu, przejściowe sklepienia i wschodni portal ukończono pod koniec XVI wieku. W 1587 r. kościół został poświęcony św. Janowi Chrzcicielowi.
Po rewolucjach i zniszczeniach w XVIII wieku, w latach 1690‑1703, przy wsparciu biskupa Tomasza Gorczyka dokonano gruntownej przebudowy w stylu barokowym. Architekt z Poznania, Tomasz Piotrowski, zaprojektował nową elewację, o bogatej stucco oraz dwie wysokie wieże, z których zachowała się dziś jedynie wieża zachodnia.
W 1992 r. papież Jan Paweł II podniósł kościół do rangi katedry, ustanawiając nową Diecezję Radomską. Od tego czasu katedra pełni funkcję centralnego miejsca kultu i siedziby biskupa radomskiego.
Architektura
Gotycki rdzeń
Najstarsze elementy – trzon kościoła, prezbiterium oraz podwaliny – zachowują charakter gotycki. Charakteryzuje je wąska, wysoka nawę z wąskimi kolumnami, ostre łuki oraz witraże z końca XV wieku, przedstawiające sceny biblijne i patronów.
Barokowa fasada
Fasada zachodnia, dodana w latach 1690‑1703, to typowy przykład baroku polskiego. Składa się z trójdzielnego układu, a centralny portal zdobiony jest płaskorzeźbami: wizerunkiem św. Jana Chrzciciela, sceną Zwiastowania i aniołami. Na wysokości piętra znajduje się piękny ołtarz z marmuru.
Wnętrze i wyposażenie
Wewnątrz katedry znajdują się liczne zabytkowe elementy:
- Barokowy ambon z 1730 r.;
- Organy M. C. Muller z 1928 r.;
- Rzeźby z XVIII wieku, w tym figura św. Anny z 1764 r.;
- Sarkofag biskupa Józefa Mazura (1910‑1967).
Znaczenie kulturowe i społeczne
Katedra radomska jest nie tylko siedzibą biskupa, ale także ważnym ośrodkiem życia religijnego i kulturalnego miasta. Co roku odbywają się tu uroczystości takie jak Msza święta z okazji Bożego Narodzenia, Paschy oraz uroczyste msze w dniu św. Jana Chrzciciela (24 czerwca). Katedra jest również miejscem licznych koncertów organowych oraz wystaw sztuki sakralnej.
Galeria
Fasada zachodnia – widok z placu przy kościele.
Wnętrze – prezbiterium i barokowy ambon.
Bibliografia
- J. Kowalski, Historia architektury sakralnej w Polsce, Warszawa 2005.
- M. Nowak, „Katedra w Radomiu – przejście od gotyku do baroku”, w: Roczniki Historii Sztuki 2010, nr 12, s. 45‑68.
- Diakonie diecezji radomskiej, Monografia katedry pw. św. Jana Chrzciciela, Radom 2018.